استان مرکزی در روزگار هخامنشیان بخشی از ایالت مادها و قسمتهایی از جنوب آن بخشی از سرزمین الیمائیس بشمار میرفته است. این استان در شمار کوست خوربران یعنی جایی که خورشید از آنجا می رود شامل عراق، کرمانشاهان، کردستان، همدان و دیگر ولایات ایرانشهر بوده است. در تقسیمات کشوری روزگار مغول ها، این ناحیه عراق عجم نامیده می‌شد و در قرن هفتم هجری قمری این منطقه کوهستان یا قهستان (جبال) عراق معروف بوده است. در دوران اولیه شکل گیری شهر های استان ، کلیه شهر ها بصورت واسط و رابط میان سه شهر بزرگ همدان، اصفهان و ری عمل می کرده اند.

استان مرکزی به لحاظ فرهنگی و مذهبی یکی از مراکز اصلی تربیت و پرورش اندیشمندان، شعرا، عرفا، سیاستمداران و بزرگان محسوب می شود. از مشاهیر و علمای بزرگ دینی، ادبی و فرهنگی این سرزمین می توان به حضرت امام خمینی (ره)، فخرالدین عراقی، میزرا ابوالقاسم قائم مقام، میرزا حسن آشتیانی، عباس اقبال آشتیانی، میرزا تقی خان امیر کبیر، قائم مقام فراهانی، پروفسور حسابی، حضرت آیت ا.. اراکی، ملا احمد نراقی و ملا مهدی نراقی و بسیاری از علمای طراز اول دیگر اشاره کرد.

احداث این استان به طور رسمی و با مرکزیت شهرستان اراک فعلی به دوره قاجار و سلطنت فتحعلی‌شاه می‌رسد. در اوایل سلطنت قاجار در بلوک عراق قسمت زیادی از محدوده استان مرکزی به علت وسعت زیاد و جمعیت فراوان همواره نا امن بود. در زمان فتحعلی‌شاه قشونی به نام عراق تشکیل شد و «یوسف‌خان گرجی» از فتحعلی‌شاه تقاضا کرد تا برای این قشون یک قلعه نظامی احداث کند. این قلعه «سلطان‌آباد» خوانده شد و بنای اولیه شهر در سال (1231 ش) به پایان رسید. شهرستان اراک بعنوان مرکز استان قبل از سال 1317 خورشیدی به نام عراق و پیش از آن به اسم سلطان‌آباد و در بدو امر عنوان قلعه سلطان‌آباد را داشته است.
^